Denkhoeden (Bono)

Posted in Literatuur - Communicatie

De zes denkhoeden, ook wel bekend als Six Hats of Six Thinking Hats, van Edward de Bono is een goede techniek en methode voor groepsdiscussie en het individuele denken. Gecombineerd met het idee van parallelle denken, biedt deze techniek een mogelijkheid om vanuit groepen gezamenlijk effectiever te denken. Het is een hulpmiddel om denkprocessen op een gedetailleerde en samenhangende manier te organiseren.

Dr. Edward de Bono is de grondlegger van deze techniek en heeft hierover in 1985 een boek geschreven genaamd the Six Thinking Hats. Een denkhoed is een metafoor voor een bepaalde manier van denken. Door verschillende denkhoeden op te zetten wordt een individu gedwongen om een voorgelegd probleem anders te benaderen qua gedachtegang. Hierdoor wordt eenzijdig denken uitgesloten met als gevolg dat er nieuwe inzichten ontstaan. Edward de Bono onderscheidt zes verschillende gemoedstoestanden waarin de hersenen gevoelig kunnen worden. Elk van deze toestanden zijn terug te vinden in de hersenen en brengen bewuste gedachtes met zich mee als bepaalde aspecten van de besproken kwesties (bijv. buikgevoel, pessimistisch oordeel, neutrale feiten).

Zes denkhoeden

De zes verschillende toestanden worden geïdentificeerd in de vorm van een hoed en krijgen een kleur:

Denkhoeden van Edward de Bono

Informatie: (wit) - overwegen enkel welke informatie beschikbaar is, wat zijn de feiten?
Emoties (rood) - instinctieve instinctieve reactie of verklaringen van emotionele gevoelens (maar geen rechtvaardiging)
Slechte punten oordeel (zwart) - logica toegepast op het identificeren van fouten of barrières, op zoek naar mismatch
Goede punten oordeel (geel) - logica toegepast op het identificeren van de voordelen, op zoek naar harmonie
Creativiteit (groen) - verklaringen van provocatie en onderzoek, te zien waar een gedachte over gaat
Denken (Blauw) - nadenken over het denken

De gekleurde hoeden worden gebruikt als metaforen voor elke gemoedstoestand. Het overschakelen naar een bepaalde toestand wordt gesymboliseerd door het aantrekken van een gekleurde hoed, letterlijk of figuurlijk. Deze metaforen zorgen voor meer complete en uitgebreide segregatie van de toestanden dan de vooroordelen die inherent zijn aan de directe gedachtes van mensen. Al deze denkhoeden helpen bij het proces om dieper na te denken dieper over een bepaald onderwerp.

Parallel denken

Vanuit gewoon en ongestructureerd denken is deze methode vaag. De denker springt van kritisch denken naar neutraliteit, naar optimisme en ga zo maar door, zonder structuur of strategie. Het proces van Six Thinking Hats introduceert het proces van parallel denken. Veel mensen denken vooral vanuit zichzelf en laveren onbewust op hun eigen gewoonten. Soms zijn deze effectief en soms ook niet. Wat wel zeker is, is dat wanneer men denkt vanuit een groep individuele gedachten vaak elkaar niet vinden. Hierdoor blijft regelmatig discussie uit. Door de kracht van het ego en de geïdentificeerde voorliefde voor het zwarte hoed denken in de meerderheid, kan dit zeker leiden tot bijvoorbeeld destructieve vergaderingen. Zelfs met goede hoffelijkheid en duidelijke gezamenlijke doelstellingen in een samenwerkingsverband denkactiviteiten, is er een natuurlijke neiging voor het zogeheten "spaghetti te denken" waar de ene persoon is na te denken over de voordelen, terwijl een ander de feiten beschouwt en ga zo maar door.

De denkhoeden van Edward de Bono voorkomen dit, zodat gezamenlijk elkaars mening over de de problemen, of de voordelen, of de feiten, het verminderen van afleiding en het ondersteunen van kruisbestuiving van het denken worden gedeeld. Dit wordt bereikt doordat iedereen een hoed op z'n hoofd zet, bijvoorbeeld eerst gezamenlijk een witte hoed opzet en na een rondje gedachtes uitwisselen samen door naar een volgende hoed. Op deze wijze denken alle aanwezigen op dezelfde manier op hetzelfde moment. De enige uitzondering is de begeleider, die zal de neiging hebben om de blauwe hoed te houden zodat de vooruitgang effectief blijft.

Strategieën en programma's

Na het identificeren van de zes toestanden kunnen verschillende programma's worden opgemaakt. Dit zijn reeksen van hoeden, die de structuur van het denkproces in de richting omvatten van een duidelijk doel. Een aantal van deze zijn opgenomen in de materialen die aan de franchise opleiding van de zes hoeden methode te ondersteunen, maar is het vaak nodig om ze aan te passen aan een individuele doel. Reeksen beginnen en eindigen altijd met een blauwe hoed, de groep stemt samen hoe zij zullen denken, dan doen zij het denkwerk en vervolgens evalueren zij de uitkomsten van dat denken en wat ze moeten doen. Reeksen (en inderdaad hoeden) kunnen ook gebruikt worden door individuen die alleen werken of in groepen. De volgende indeling kan worden opgemaakt:

Initiële ideeën - Blauw, Wit, Groen
Kiezen tussen alternatieven - Blauw, Wit, groen, geel, zwart, rood
Het identificeren van oplossingen - Blauw, Wit, Zwart, Groen
Snelle Feedback - Blauw, Zwart, Groen, Wit
Strategische planning - Blauw, Geel, Zwart, Wit
Procesverbetering - Blauw, Wit, (Andere volkeren keer bekeken) geel, zwart, groen, rood
Problemen oplossen - Blauw, Wit, Groen, Rood, Geel, Zwart
Prestatie evaluatie - Blauw, rood, wit, geel, zwart, groen

Op de website van Edward de Bono is meer te vinden over de denkhoeden.

Meer weten over de denkhoeden en Edward de Bono?